محمد مهدى ملايرى

349

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

و همچنين دربارهء « جاودان خرد » در همين كتاب چنين آمده : « و آن كتاب هوشنگ شاه براى پند و اندرز پسر خود و ملوك آينده مرقوم نموده بود و در بعضى تواريخ برخى از آن ثبت است . بعضى از كلمات حكمت آيات او را در مثنوى خرم بهشت خود منظوم داشته شد . و كتب هوشنگ متعدد بود و از آن جمله : « جاودان خرد » ، « روشنايى جان » ، « هداى فرهنگ » ، « نيك پند شهان » ، « كانون منش » ، « دلگشاى خردمندان » . در زمان خلافت عمر بن خطاب رضى الله عنه به حكم او كتب ايران همه سوخته و از كتاب هدى چند ورق به دست شهاب الدين مقتول افتاده بود و بدان عمل مىنمود . چون بر شاه انوشروان معلوم شد كه عرب بر عجم غلبه خواهند جست جاويدان خرد را در جوف شكم آهوى زرين نهاده در ايوان خود مدفون نموده بود . در زمان مأمون ، زوبان نام هندى آن را برآورده به نزد مأمون برده بعضى را به عربى ترجمه كردند و تتمه را كه چهارصد ورق بود به هند برده قدردانان ضبط و ترجمه كردند و به ديگران نشر نمودند » . از ذكر دساتير در اين فرهنگ معلوم مىشود كه افسانه پيغمبرى هوشنگ و اينكه كتاب او جاويدان خرد از نامه‌هاى آسمانى است ، و همچنين ساير مطالبى كه در دبستان المذاهب و فرهنگهاى متأخر مانند برهان قاطع و آنندراج آمده و شمه‌اى از آن را نقل كرديم همه از آن كتاب سرچشمه گرفته . دساتير ، بنابه تحقيق استاد فقيد پورداود كتابى است ساختگى با زبانى ساختگى كه در زمان اكبر شاه هندى ( 963 - 1014 هجرى قمرى ) به وسيلهء آذر كيوان و همراهان وى تأليف شده و به غلط از نامه‌هاى دينى ايران به‌شمار رفته و كلمات آن پارسى سره پنداشته شده است . دساتير به زعم مؤلف آن عبارت است از نامه‌هاى آسمانى كه خداوند بر پيغمبران فرو فرستاده . پيغمبران دساتير يا آنچنان كه در اين كتاب آمده « فرجيشوران » كه كتاب بر آنها نازل شده شانزده تن بوده‌اند كه يكى از آنها هوشنگ است و از نامه‌هاى آسمانى كه براى اين پيغمبران ذكر شده يكى هم نامهء